آموزش نوشتاری زبان و ادبیات قومی – سیاوش ایراندوست
در مورد آموزش نوشتاری زبان مادری اقوام ایرانی در مدرسه، یکی از مسائلی که از سوی برخی افراد و گروه ها عنوان می شود، این است که این امر موجب تجزیه می شود! پاسخ مثال نقضی به این مدعا این است که در دوره ی حکومت اسلامی، آموزش اجباری زبان عربی در مدارس ایران باعث کدام تجزیه از سوی کسانی که زبان مادریشان عربی است، شده است؟



روشن است که پس از حکومت اسلامی نیازی به آموزش اجباری زبان دین اسلام به همه ی دانش آموزان کشور نیست، و آموزش زبان عربی برای کسانی که مایل به آموزش آن هستند صورت می گیرد.





دبستان



زبان و ادبیات قومی در دوره ی ابتدایی تدریس شود. در سال اول آموزش رسمی که می تواند در 6 سالگی باشد، آموزش نوشتاری زبان مادری و زبان فارسی همزمان پیش می رود، حروف الفبا در هر دو به صورت خط مرسوم به عربی می باشد. ادبیات قومی در ایران با الفبای عربی یا فارسی نوشته شده است و سعی بر حفظ این نوع نگارش باشد.



در پایه ی اول ابتدایی آموزش حروف الفبا و کلمات به صورت فارسی و معادل آنها در زبان قومی، می تواند در یک کتاب و در کنار هم صورت بگیرد. در این صورت در یک مدرسه باید چند نوع کلاس پایه ی اول ابتدایی باشد که شامل آموزش فارسی و یا آموزش همزمان فارسی و زبان قومی باشد، و دانش آموز پایه ی اول ابتدایی بر اساس زبان مادری اش یا به انتخاب سرپرستش به یکی از آنها برود.



در پایه های دوم تا ششم ابتدایی، آموزش علوم با زبان فارسی صورت می گیرد. علاوه بر درس زبان و ادبیات فارسی، کتابهای درسی علوم گوناگون به زبان فارسی است. علاوه بر اینها، درس زبان و ادبیات قومی برای گروه های قومی تدریس می شود. در این صورت در یک مدرسه علاوه بر کلاس عمومی هر یک از پایه های دوم تا ششم ابتدایی، درس زبان و ادبیات قومی گروه های قومی به صورت مجزا از کلاس عمومی و در یک وقت مشخص مدرسه برای هر پایه برگزار می شود.



در تدوین کتاب درسی زبان و ادبیات قومی، مسائل مربوط به منافع ملی کشور ایران و وحدت ملت ایران و تقویت همبستگی ملی مد نظر قرار می گیرد. جنبه ی اخیر برخاسته از تحولات داخلی اقوام ایرانی در بستر تحولات اجتماعی تاریخی زندگی در کنار هم اقوام ایرانی در طول قرنها در کشور ایران است. بر اساس تجربیات مشترک زندگی اقوام ایرانی در کشور ایران، زبانهای مادری شان نیز مشخصات ساختاری مشترکی در توصیف جهان اطراف و پدیده های گوناگون دارند. و این همبستگی ساختاری، درک متقابل و فراگیری زبان مشترک ملی فارسی را آسان می سازد.



آموزش نوشتاری زبان مادری باعث تقویت آموزش زبان فارسی هم می شود. هر فردی در ابتدا با زبان مادری اش فکر می کند. با آموزش نوشتاری زبان مادری در کنار آموزش زبان فارسی، وقتی که طرز فکر کردن به زبان مادری با آموزش نوشتاری آن در ساختار ذهنی مستحکم می شود، ترجمه ی ذهنی زبان فارسی به زبان مادری که در شروع آموزش زبان فارسی لازم است، در ساختار محکمتری صورت می گیرد. هر شخصی با افزایش مهارتش در هر زبانی می تواند به صورت مستقیم با آن زبان هم فکر کند. بدین ترتیب فردی را می توان در نظر داشت که مهارتهای فکری چند زبانی دارد. و این علاوه بر تقویت ذهن و پیشرفتهای شخصی، باعث توسعه ی نگرش عقلانی با گسترش فضای متقابل گفت و شنود و داد و ستد فکری در سطح جامعه می شود.





دبیرستان و دانشگاه



در دبیرستان و دانشگاه که به سمت آموزش تخصصی می رود، می توان در این جهت پیش رفت که رشته های تحصیلی به صورت دو زبانه برقرار شود، زبان آموزشی اول زبان فارسی است و زبان آموزشی دوم با توجه به زبان اصلی رشته ی علمی یا ادبی مورد نظر برقرار گردد و این باعث پیشرفت در آموزش تخصصی می گردد. دانش آموز با توجه به علاقه اش به رشته ی علمی یا ادبی، رشته ی تحصیلی مورد نظرش را انتخاب و در آن تحصیل می کند.



کتابهای دروس عمومی رشته های تحصیلی شامل آموزش عمومی علوم گوناگون، با زبان فارسی ارائه می شود. کتابهای آموزش تکمیلی زبان آموزشی اول جزو دروس عمومی رشته های تحصیلی است. آموزش زبان انگلیسی در اکثر رشته ها وجود دارد و این به معنای زبان آموزشی انگلیسی برای آن رشته ها نیست. آموزش زبان انگلیسی از پایه های پایانی دوره ی ابتدایی شروع می شود.



آموزش پایه ای و تکمیلی زبان آموزشی دوم جزو دروس پایه ی هر رشته ی تحصیلی است. به جز آن، کتابهای دروس پایه ی هر رشته ی تحصیلی با زبان آموزشی اول ارائه می شود، و در این کتابها برخی از نکات اصلی علاوه بر زبان آموزشی اول، با زبان آموزشی دوم نیز ارائه می شود. دروس تخصصی هر رشته ی تحصیلی با هر دو زبان آموزشی ارائه می شود و نقش زبان آموزشی دوم افزایش می یابد. ارائه ی دروس تخصصی دانشگاهی رشته های علمی به هر دو زبان فارسی و زبان آموزشی دوم، درک و بیان مسائل علمی جدید را برای ایرانیان گسترده تر می سازد و با گسترش مفهوم های علمی جدید در سطح جامعه، مطابقت و کارآیی زبان فارسی را برای به روز شدن و برآمدن از عهده ی بیان و حل مسائل امروزین افزایش می دهد.



روشن است که پیشرفت در این جهت، تدریجی خواهد بود و با انجام اصلاحات تدریجی و گام به گام در شیوه های آموزشی رایج امکان پذیر است. و گرنه تغییرات بنیادین و یکباره در این زمینه به از هم پاشیدن ساختار آموزشی منتهی می شود و مصداق از اینجا رانده و از آنجا مانده.



در دبیرستان و دانشگاه می توان در نظر گرفت که اکثر رشته های فنی و علوم پایه و علوم تجربی به صورت دو زبانه ی فارسی و انگلیسی برقرار می شود. و اکثر رشته های علوم انسانی با توجه به رشته ی مورد نظر به صورت دو زبانه ی فارسی، و یکی از زبانهای انگلیسی یا فرانسوی برقرار می شود. و رشته های ادبیات به صورت دو زبانه ی فارسی و زبان ادبیات مورد نظر برقرار می شود. رشته ی زبان و ادبیات قومی علاوه بر فعالیتهای ادبی و فرهنگی و دانشگاهی به تربیت کادرهای آموزشی درس زبان و ادبیات قومی دوره ی ابتدایی می پردازد.



سخنی با شما



متن بالا یک پیشنهاد مشخص برای آموزش نوشتاری زبان و ادبیات قومی در دوره ی ابتدایی برای اقوام ایرانی، و ایجاد رشته ی زبان و ادبیات قومی در دبیرستان و دانشگاه برای همه ی علاقه مندان به تحصیل در آن رشته ی ادبی است. این هم مشخص است که میزان نیاز و علاقه و سرمایه گذاری جامعه به رشته های علمی بسیار بیشتر از رشته های ادبی است.



همانطور که آمد، رشته های تحصیلی در دبیرستان و دانشگاه به صورت دو زبانه ارائه شود که زبان آموزشی اول زبان فارسی است، زبان آموزشی دوم با توجه به زبان اصلی رشته ی علمی یا ادبی مورد نظر برقرار گردد. دروس عمومی رشته های تحصیلی شامل آموزش علوم گوناگون با زبان فارسی ارائه می شود، به جز آموزش زبان انگلیسی که جزو دروس عمومی محسوب می شود. آموزش تکمیلی زبان آموزشی اول جزو دروس عمومی و آموزش پایه ای و تکمیلی زبان آموزشی دوم جزو دروس پایه محسوب می شود. به جز مورد اخیر، دروس پایه و دروس تخصصی به هر دو زبان آموزشی، با اولویت زبان آموزشی اول در دروس پایه و الویت زبان آموزشی دوم در دروس تخصصی، ارائه می شود. بنابراین، رشته ی زبان و ادبیات قومی با دو زبان آموزشی فارسی و زبان قومی ارائه می شود و این باعث گسترش عناصر مهم ادبیات قومی در سطح کشور با ترجمه ی آنها به فارسی و استفاده از عناصر اصلی ادبیات مشترک ملی فارسی در ادبیات قومی و تأثیرگذاری متقابل آنها بر یکدیگر و تطابق ساختاری بهتر با یکدیگر و افزایش غنای هر دو می شود.



در مقاله ی «ملت ایران» (1) قبل از بندهای مربوط به توصیف ملت ایران (ملت ایران عبارت است از همه ی مردم کشور ایران) آمده است : «برقراری عدالت در حوزه های مختلف اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی با برقراری عدالت سیاسی در کشور تحقق می یابد. ملیت گرایی قومی یا زبانی منجر به دیکتاتوری فاشیستی می شود و باید این مضحکه را از گفتار و کردار سیاسی بیرون اندازیم. و در راستای دستیابی به عدالت و آزادی و حقوق شهروندی برابر برای همه ی مردم کشور، برای برقراری دموکراسی در ایران مبارزه کنیم. در دموکراسی، دولت باید امکاناتی را برای آموزش نوشتاری زبان مادری در کنار آموزش زبان فارسی در اختیار مردم قرار دهد. » قصدم از نگارش مقاله ی فعلی مشخص کردن ابعاد جمله ی قبلی و ارائه ی پیشنهاد مشخص برای چگونگی عملی بودن آن است، و درخواست از شما که این پیشنهاد را مورد ارزیابی انتقادی قرار دهید، و نیز یادآوری درخواست مقاله ی «ملت ایران» : خواهشمندم که بندهای مربوط به توصیف ملت ایران را در جهت اصلاح و تکمیل یا حذف انتقادی آنها بررسی کنید.



لطفاً بررسی های انتقادی تان را برای انتشار به سایت ایران لیبرال بفرستید تا در این باره بحث بیشتری صورت بگیرد و نتایج منسجم و دقیق و کارآمدی به دست آید.





با احترام و سپاس



سیاوش ایراندوست



7 مهر 1393



(1)



www.iranliberal.com/showright-spalt.php?id=736



این مقاله برای سایت (iranliberal.com) نوشته شده است و نقل آن با ذکر مأخذ آزاد است
 
  Share  
balatarin  


آدرس لینک به این صفحه:
http://www.iranliberal.com/showright-spalt.php?id=1445