آکادمی
نوبل جایزه ادبیات
امسال را به هرتا
مولر
Herta
Müller نویسندۀ
رومانیائیتبار
آلمانیزبان اهدا
کرد.
پژواک
- گزارش: طاهر
جام برسنگ
دلیل
شاعرانۀ آکادمی
برای انتخاب خانم
هرتا مولر بدین
ترتیب است:
«جایزۀ نوبل
ادبیات سال ۲۰۰۹ به
نویسندۀ آلمانی
هرتا مولر تعلق
میگیرد برای ایجاز
شاعرانه و صراحت
نثرش که چهرهنگار
عرصۀ بیخانمانیهاست.»
هرتا
مولر در تاریخ
۱۷ ماه
اوت ۱۹۵۳
در روستای
آلمانیزبان نیتزکیدورف
در بانات رومانی
متولد شد. پدر و
مادرش از تبار
اقلیت آلمانیزبان
بودند. در سال ۱۹۴۵ مادر
مارتا همراه با
بسیاری از آلمانیزبانهای
رومانی از کشور
اخراج و به اتحاد
شوروی فرستاده
شد. او ۵
سال از عمرش
را در یک اردوگاه
کار در روسیه گذراند.
این دوره را مارتا
سالها بعد در اثر
خود Atemschaukel (منتشر شده در
سال جاری ۲۰۰۹) که
به واقع شرح زندگی
آلمانیزبانهای
رومانی در تبعید
است، مصور کرد.
هرتا
مولر بین سالهای
۱۹۷۳ تا
۱۹۷۶ در
دانشگاه تمسوار
Temeswar به تحصیل
ادبیات رومانیائی
و آلمانی پرداخت.
در این سالها با
دایرۀ نویسندگان
جوان آلمانیزبان
موسوم به حلقۀ
عملیاتی بانات،
که مخالفان دیکتاتوری
چایشسکو بودند
و برای آزادی بیان
در رومانی مبارزه
میکردند؛ همکاری
میکرد. پس از پایان
تحصیلات بین سالهای
۱۹۷۷
تا ۱۹۷۹ به
عنوان مترجم در
کارخانهای مشغول
به کار شد اما به
دلیل خودداری کردن
از همکاری با پلیس
امنیتی از کار
اخراج شد. بعد از
اخراج از سوی پلیس
امنیتی سالها
مورد تعقیب و آزار
بود.
مجموعه
داستان Niederungen نخستین اثر
مولر بود که در
سال ۱۹۸۲
منتشر شد. ترجمۀ
سوئدی این اثر
در سال ۱۹۸۵با نام
Flackland (با ترجمۀ
تقریبی «سرزمین
مسطح») منتشر شد.
این اثر مولر در
کشورش رومانی به
زیر تیغ سانسور
رفت. انتشار بدون
سانسور این اثر
دو سال بعد در آلمان
صورت گرفت و در
همین سال نیز دومین
اثر مولر با نام Drückender Tango در رومانی
به چاپ رسید. در
این دو اثر نویسنده
به توصیف فساد
اداری، تعصب و
فشار بر مخالفین
در روستای محل
زندگیاش پرداخت.
طبیعی است که این
آثار در رومانی
با انتقاد بیرحمانۀ
مطبوعات دیکتاتوری
روبرو شد. اما همزمان
در مطبوعات آلمانیزبان
خارج از رومانی
این آثار با تحسین
فراوان مواجه گردید.
پس از آن، نویسنده
اقدام به انتقاد
آشکار و متهورانه
از دیکتاتوری نیکولای
چایشسکو کرد که نتیجهاش
ممنوعالقلم شدن
بود. وی در سال ۱۹۸۷ همراه
با همسر نویسندهاش
ریچارد واگنر،
ترک دیار کرد.
سایر
آثار هرتا مولر:
رمان
Der
Fuchs war damals der Jägar (سال انتشار
۱۹۹۲) این
رمان در سال ۱۹۹۴ با
تیتر Redan då var räven jägare (با ترجمۀ
تقریبی «از همان
زمان روباه شکارچی
بود») در سوئد منتشر
شد.
Herztier منتشر شده
در ۱۹۹۴،
ترجمۀ سوئدی با
عنوان Hjärtdjur در سال ۱۹۹۶.
Heute wär ich mir lieber
nicht begengnet (۱۹۹۷)،
عنوان سوئدی: Idag
hade jag helst inte velat träffat mig själv (امروز هیچ میلی
به ملاقات خود
نداشتم.) منتشر
شده در ۲۰۰۷.
از هرتا
مولر رمانی با
عنوان «سرزمین
گوجههای سبز» به
ترجمۀ غلامحسین
میرزاصالح در سال
۱۳۸۶ توسط
انتشارات مازیار
در تهران به چاپ
رسیده است.
taher.jambarsang@sr.se